الشيخ السبحاني
16
قرآن و اسرار آفرينش (تفسير سوره رعد) (فارسى)
مىفرمايد : « پيامبر فقط بيمدهنده است و براى هر گروهى راهنمايى است » ؛ « 1 » يعنى سنن و نظام جهان آفرينش ، در اختيار پيامبر نيست كه مطابق تمايلات و درخواستهاى مردم ، در جهان خلقت تصرف كند و اعجاز آورد ، بلكه منذر و راهنما و بيم دهندهاى بيش نيست . نا گفته پيداست اين درخواستها و لجاجتها مخصوص مشركان قريش و هم فكران آنها بوده است و مشابه همين درخواستها در سورهء اسراء ( آيههاى 90 - / 94 ) وارد شده است و مفسران بر مكى بودن آيات سورهء « اسراء » متفقند و محيط مدينه - كه مخصوص مسلمانان و اهل كتاب بوده است - براى طرح چنين مطالب ، مناسب نبوده و اين سنخ لجاجتها در آنجا وجود نداشته است . آرى ، ذيل و دنبالهء آيهء 31 « 2 » - كه حاكى از نزول مصيبتهاى كوبنده بر قريش و يا هم جوار آنهاست - شبيه آيات مدنى است ولى از آنجا كه صدر آن مكى است به نظر مىرسد ذيل آن نيز مكى باشد و ما در محلّ خود ، نظرمان را دربارهء ذيل اين آيه خواهيم گفت و اثبات خواهيم نمود ذيل آيه ، هدف عمومى را تعقيب مىكند و اختصاص به قريش ندارد بنابراين ، مانع ندارد كه اين آيه با ذيل خود ، در مكه نازل شود . آرى ، آخرين آيهء « 3 » اين سوره - / كه اهل كتاب را گواه بر رسالت خود مىگيرد - / از آيات مدنى است و هيچ مانع ندارد كه خصوص اين آيه در مدينه نازل شده باشد ؛ ولى تعجب از قتاده است كه همهء آيات سوره ، جز ذيل آيهء 31 را مدنى مىداند « 4 » . در صورتى كه اگر عكس مىگفت مناسبتر و به اعتبار نزديكتر بود .
--> ( 1 ) . « وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَّبِّهِ إنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ » . در مورد ذيل آيه ، بهطورمشروح بحث خواهيم كرد . يكى از معانى محتمل در آيه ، همين ترجمهاى است كه در متن ذكر شد . ( 2 ) . « . . . وَلَا يَزَالُ الَّذيِنَ كَفَرُوا تُصِيبُهُم بِمَا صَنَعُوا قَارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِيباً مِنْ دَارِهِمْ حَتَّى يَأْتِىَ وَعْدُ اللّهِ . . . » . ( 3 ) . « قُلْ كَفىبِاللَّهِ شَهِيدَاً بَيْنىِ وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب » . ( 4 ) . شيخ طوسى ، تبيان ، ج 6 ، ص 211 .